Jarząb pospolity (Jarzębina)

Różowate

Sorbus aucuparia

Rosaceae

Występowanie

Sadzona w parkach, ogrodach, wzdłuż dróg. Rośnie także jako samosiejka w lasach, zaroślach i na zrębach lasów.

Wygląd zewnętrzny

Jest drzewem lub krzewem wyrastającym od 3-12 metrów wysokości. Liście nieparzystopierzaste, złożone, od 9-15 listków pojedynczych brzegiem piłkowanych. Kwiaty drobne, białokremowe, silnie pachnące i zebrane w baldachogrona. Owoce czerwone (w różnych odcieniach).

Surowiec

Owoce i kwiaty.

Główne związki, ich właściwości i zastosowanie

Owoc zawiera liczne kwasy organiczne, zwłaszcza kwas askorbinowy (witaminę C), karotenoidy (witaminę A), cukry, sole mineralne, dużo sorbitu, ale także gorycze i inne składniki, a zwłaszcza toksyczny kwas parasorbinowy wywołujący nudności, wymioty, biegunki, a nawet powodujący uszkodzenie wewnętrzne narządów układu moczowego. Kwas ten ulega w owocach rozkładowi pod wpływem wyższej temperatury, np. przy suszeniu, jak również przy obniżeniu temperatury poniżej 0° C dlatego owoce jarzębiny najlepiej zbierać po pierwszych przymrozkach, bo wtedy tracą część tej trucizny. Świeżych owoców nie wolno spożywać, zwłaszcza dzieciom. W każdym przypadku owoce jarzębiny należy przed ich spożyciem lub przeróbką odgoryczyć jednym ze znanych sposobów:

a) blanszowanie: polega na zanurzeniu jagód jarzębiny na 5 minut do wrzątku (oczywiście starannie przedtem oczyszczonych i wypłukanych pod bieżącą wodą). Następnie należy poczekać aż ociekną i trochę się podsuszą;

b) starannie oczyszczone i wymyte owoce jarzębiny wsypać do woreczka z folii, związać : otwór szczelnie sznurkiem i włożyć na kilka dni do zamrażalnika lodówki;

c) zalać owoc jarzębiny roztworem wody z octem w stosunku 2:1 na okres 1 doby.

Owoce jarzębiny są stosowane w postaci naparu jako lek moczopędny, przy kamicy nerkowej i pęcherzowej oraz przy zaburzeniach przewodu pokarmowego, przy schorzeniach wątroby i nieżycie żołądka. Wysuszone kwiaty mają podobne właściwości jak owoce, a działają szczególnie moczopędnie, rozwalniająco i jako napar mają zastosowanie przy zaparciach, nieżytach dróg trawiennych, a także przy nieżytach dróg moczowych (zażywa się dwa razy dziennie po 1/2, szklanki tego naparu). 1 łyżkę stołową rozdrobnionych owoców zalać 1,5 szklanki wody, podgrzewać aż do zagotowania. Natychmiast odstawić pod przykryciem do naciągnięcia i ostudzenia. Przecedzić i pić 2-3 razy dziennie po pół szklanki tego naparu.

Owoce jarzębiny służą także do wyrobu soków-syropów (Sorbovit) bogatych niby w naturalne witaminy C. W procesie technologicznym owoce tracą jednak wiele witamin i aktywnych substancji.

Odgoryczony surowiec jarzębiny możemy też użyć do dalszej przeróbki czy to na sok-syrop, ewentualnie z domieszką innych owoców jagodowych, albo też na znakomity dżem z dodatkiem jabłek.