Bez czarny (lekarski)

Przewiertniowate

Sambucus nigra

Caprifoliaceae


Występowanie

W pobliżu osiedli, pod płotami, przy drogach, na rumowiskach, w zaroślach i polanach leśnych.

Wygląd zewnętrzny

Krzew lub małe drzewo. Liście nieparzysto-pierzastosieczne, krótkoogonkowe, pojedyncze, trochę podłużne, ostro zakończone, brzegiem ząbkowane, spodem lekko owłosione, a rdzeń biały. Kwiaty białokremowe, zebrane w szerokie i płaskie baldachy o silnym i nieco duszącym zapachu. Owoce jako jagody pestkowe.

Surowiec

Kwiaty i owoce ścinane całymi baldachami; kwiaty osmykuje się z rusztowania baldachów, a owoce - najlepiej widelcem. Kwiaty suszymy w temperaturze nie wyższej niż 35° C, zaś owoce, jeśli nie przeznaczamy ich na soki, powidła lub inne cele suszymy tak samo, jak czarne jagody i borówki.

Główne związki, ich właściwości i zastosowanie

Należy na wstępie podkreślić, że owoce bzu czarnego muszą być zbierane zupełnie dojrzałe, fiołkowoczarne, bowiem niedojrzałe mogą być szkodliwe dla zdrowia. Owocu bzu czarnego nie wolno poddawać fermentacji, np. przy wyrobie wina domowego, gdyż tworzą się wtedy trujące substancje alkoholowe szkodliwe dla zdrowia.

Surowiec bzu czarnego zawiera obok wielu czynnych substancji także olejek lotny, sole mineralne, garbniki, śluzy, glukozę oraz kwasy organiczne, a owoc dodatkowo więcej cukrów redukcyjnych, karotenoidy, dużo witaminy C, a także witaminy z grupy B. Oba surowce, a zwłaszcza kwiaty, działają silnie napotnie i przeciwgorączkowo, moczopędnie i przeciwskurczowo i dlatego są tak często stosowane w medycynie ludowej przy grypie, kaszlu, przeziębieniach, chronicznych zapaleniach i nieżytach dróg oddechowych, najczęściej jako napar w połączeniu z kwiatem lipy lub rumianku.

Napar: 1 łyżkę kwiatu bzu lub wysuszonych jagód bzu i 1 łyżkę kwiatu lipy zalać 2 szklankami wrzątku i po naciągnięciu pod przykryciem pić co 2 godziny po 1~2 szklanki, zawsze ciepłe, a jako środek napotny pić kilka razy dziennie po 1 szklance bardzo ciepłego naparu z dodatkiem cytryny lub porzeczki ogrodowej i miodu pszczelego. Napar z kwiatów bzu czarnego stosuje się również przy chronicznych, łagodnych zapaleniach nerek, dróg moczowych i pęcherza, a także do płukania jamy ustnej, gardła przy anginie, pamiętając, aby mocnym odwarem nie drażnić mechanicznie zapalonych błon śluzowych.

Świeże, czarne owoce bzu, jeśli nie mamy zamiaru ich suszyć; można wykorzystać na przetwory.

a) napój orzeźwiający (a zarazem uspokajający); 0,5 kg dobrze dojrzałych, wymytych i osmykanych z szypułek baldachu czarnych owoców bzu, 1 rozdrobnioną cytrynę lub 20 dkg czerwonych lub czarnych porzeczek zalać 5 1 przegotowanej i ostudzonej wody, dosypać cukru do smaku, dobrze, najlepiej szczelnie, nakryć i odstawić na okres tygodnia, następnie przecedzić i dosłodzić.

b) sok: w pełni dojrzałe, oczyszczone i wymyte owoce przepuścić przez sokowirówkę albo też przez maszynkę do mielenia i miazgę przecisnąć przez płótno, sok zmiksować z cukrem, przelać do butelek lub twistów, pasteryzować 10 min. W zimie zażywać z wodą lub też na galaretki itp. Mocnego naparu z kwiatu z dodatkiem rumianku, anyżu itp. można też użyć do inhalacji przy katarze.

Bez czarny

Menu

Strona główna | Lista roślin leczniczych | Literatura | O autorach | Linki | Pomoc Techniczna

On-line

Praca dyplomowa 1999/2000