Arcydzięgiel lekarski

Litwor

Baldaszkowate

Archangelica officinalis

Apiaceae (Umbelliferae)


Występowanie

Strefa umiarkowana. Rośnie w zaroślach, w wąwozach górskich, nad brzegami potoków i na mokrych łąkach. U nas spotykany w Tatrach, Pieninach, Sudetach, czasem uprawiany także w ogródkach i na działkach, a w niektórych krajach Europy uprawiany na większą skalę.

Wygląd zewnętrzny

Jest byliną i rośnie bujnie do wysokości mężczyzny; ma gruby, obły, pusty pęd rozgałęziony. Liście nieparzysto-pierzasto-sieczne lub klapowane, osadzone przeważnie parami w pochewkach, na dość długich, obłych i mięsistych ogonkach liściowych (nie mylić z dzięglem leśnym - Archang. silvestris - którego ogonki liściowe są rynienkowate, kwiaty białe, baldaszki prawie kuliste i jadalne tylko jako młode rośliny).

Kwiaty w postaci złożonego baldachu, tzn. zebrane w baldaszki, a te znów w baldach. Pojedyncze kwiatki, drobne, zielonkawobiałe i pięciokrotne.

Surowiec

Korzeń, owoc (nasiona), a także ogonki liściowe.

Główne związki, ich właściwości i zastosowanie

Cała roślina ma przyjemny, aromatyczny zapach, a surowiec gorzkawy, korzenny smak. Surowiec zawiera dość duże ilości olejku lotnego i inne czynne substancje lecznicze, a między innymi garbniki i gorycze: Korzeń wykopany w jesieni drugiego lub na wiosnę trzeciego roku czyści  się, myje, lekko podsusza, kraje na drobne części i suszy szybko w temperaturze 35° C. Korzeń,  nasiona (owoc), stosowany jest w postaci odwaru, wyciągu lub nalewki w schorzeniach przewodu pokarmowego. Usuwa nadmierną fermentację, zgagę, wzdęcia i pobudza wydzielanie soków żołądkowych. Używany jest w małych dawkach.

Postacie leku

1: Odwar arcydzięgla przyjmowany 20 min. przed jedzeniem pobudza apetyt, a użyty po jedzeniu ułatwia trawienie: 1/2 łyżki stołowej korzenia arcydzięgla zalać szklanką wody i podgrzewać aż do zagotowania, gotować krótko, nie dłużej niż 3 minuty, odstawić do naciągnięcia i ostudzenia. Pić 2-3 razy dziennie po 1 łyżce stołowej lub po jedzeniu.

2. Napar korzeń-kłącze lub owoc wchodzi w skład mieszanki ziołowej "Nerwosol" i działa przeciwskurczowo i uspokajająco. Przyjmować wg przepisu na opakowaniu. Łyżkę stołową zalać wrzątkiem, odstawić na 10 min. pod przykryciem, następnie odcedzić i pić 2 x dziennie po 3-4 szklanki, rano i przed spaniem.

3. Nalewka na spirytusie na różne dolegliwości wewnętrzne: rozdrobniony korzeń dzięgla zalać spirytusem na 7 dni; zażywać 2-3 razy dziennie po 30 kropli na łyżeczce od herbaty, z cukrem.

4. Mieszanka nalewek: arcydzięgla, waleriany, tataraku, arniki lub piołunu w równych częściach. Zażywać 2-3 razy dziennie po 30 kropelek na cukrze (zazwyczaj są dostępne w Herbapolu) .

5. Kandyzowane ogonki liściowe arcydzięgla jako dodatek do tortów: młode i soczyste ogonki liściowe zalewa się wrzątkiem z solą na okres 1 doby, następnie płucze, suszy, obiera ze skórki i smaży w gęstym syropie z cukru do uzyskania przejrzystego wyglądu, suszy się je, pudruje i używa. U ludzi wrażliwych po zetknięciu się z tą rośliną może wystąpić alergiczne zapalenie skóry z wysypką.

Arcydzięgiel litwor

Menu

Strona główna | Lista roślin leczniczych | Literatura | O autorach | Linki | Pomoc Techniczna

On-line

Praca dyplomowa 1999/2000